Прызнанне і прывядзенне ў выкананне замежнага арбітражнага або судовага рашэння з’яўляецца асаблівай працэдурай, якая патрабуе ведаў як нацыянальнага заканадаўства, так і міжнародных дагавораў (напрыклад, Нью-Йоркскай канвенцыі аб прызнанні прывядзенні ў выкананне замежных арбітражных рашэнняў 1958 г.). Праходжанне дадзенай працэдуры спалучана з неабходнасцю прадстаўлення беларускаму суду дакументаў замежнага паходжання ў належнай форме. Гэта патрабуе ад адваката не толькі выдатнага ведання нормаў міжнароднага грамадзянскага працэсу, арбітражу, але і валодання замежнымі мовамі. Адвакат свабодна валодае расейскай, ангельскай, італьянскай і французскай мовамі. Ён з’яўляецца аўтарам шматлікіх артыкулаў і манаграфій ў галіне міжнароднага прыватнага права, міжнароднага грамадзянскага працэсу, міжнароднага камерцыйнага і спартыўнага арбітражу (са спісам публікацый можна азнаёміцца тут). Аляксандр Данілевіч з’яўляецца кандыдатам юрыдычных навук (дысертацыя на тэму «Рашэнне міжнароднага арбітражнага суду”), выкладае міжнароднае арбітражны права і міжнародны грамадзянскі працэс у Беларускім дзяржаўным універсітэце.

 

Ніжэй прыведзена кароткая інфармацыя ў дачыненні да прызнання і прывядзення ў выкананне замежных арбітражных і судовых рашэнняў у Беларусі.

Наяўнасць падстаў для прызнання і прывядзення ў выкананне замежных арбітражных і судовых рашэнняў

Рашэнні замежных судоў і замежныя арбітражныя рашэнні прызнаюцца і прыводзяцца ў выкананне судамі Рэспублікі Беларусь, калі гэта прадугледжана міжнародным дагаворам Рэспублікі Беларусь, альбо на аснове прынцыпу ўзаемнасці.

У выпадку замежных арбітражных рашэнняў такой міжнароднай дамовай з’яўляецца Канвенцыя аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне замежных арбітражных рашэнняў, складзеная ў г. Н’ю-Ёрку 10 чэрвеня 1958 года (далей – Нью-Йоркская канвенцыя)[1]). Акрамя таго, Беларусь з’яўляецца ўдзельніцай Еўрапейскай канвенцыі аб знешнегандлёвым арбітражы (Жэнева, 21 мая 1961 г.) (далей – Еўрапейская канвенцыя)[2].

Рашэнні замежных судоў прызнаюцца і выконваюцца ў Беларусі на падставе такіх шматбаковых міжнародных дагавораў як Канвенцыя аб прававой дапамозе і прававых адносінах па грамадзянскіх, сямейных і крымінальных справах, складзеная ў г. Мінску 22 студзеня 1993 года (далей – Мінская канвенцыя)[3], Канвенцыя аб прававой дапамозе і прававых адносінах па грамадзянскіх, сямейных і крымінальных справах, складзеная ў г. Кішынёве 7 кастрычніка 2002 года (далей – Кішынёўскай канвенцыя)[4], Пагадненне аб парадку дазволу спрэчак, звязаных з ажыццяўленнем гаспадарчай дзейнасці, складзенае ў г. Кіеве 20 сакавіка 1992 года (далей – Кіеўскае пагадненне)[5].

Акрамя таго, Беларусь з’яўляецца ўдзельніцай шматлікіх двухбаковых дамоваў аб прававой дапамозе, якія таксама прадугледжваюць магчымасць прызнання і прывядзення ў выкананне замежных судовых рашэнняў. Двухбаковыя дагаворы аб прававой дапамозе дзейнічаюць паміж Рэспублікай Беларусь і Літвой, Латвіяй, Польшчай, Кітаем, В’етнамам, Іранам, Балгарыяй, Сербіяй, Венгрыяй, Італіяй, Славакіяй, Чэхіяй, Кіпрам, Кубай, Індыяй, Венесуэлай, Фінляндыяй, Сірыяй, Шры-Ланкай, Аб’яднанымі Арабскімі Эміратамі.

У адпаведнасці з Пагадненнем паміж Рэспублікай Беларусь і Расійскай Федэрацыяй аб парадку ўзаемнага выканання судовых актаў гаспадарчых судоў Рэспублікі Беларусь і арбітражных судоў Расійскай Федэрацыі, падпісаным ў г. Маскве 17 студзеня 2001 года, судовыя акты кампетэнтных судоў бакоў не маюць патрэбу ў спецыяльнай працэдуры прызнання і выконваюцца ў такім жа парадку, што і судовыя акты судоў сваёй дзяржавы, на падставе выканаўчых дакументаў судоў, якія вынеслі рашэнні. Іншымі словамі, у тым выпадку, калі рашэнне вынесена на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі для яго выканання суб’ект гаспадарання можа звяртацца наўпрост у банк, у якім у даўжнiка адкрыты рахунак, альбо (калі звесткі аб адкрытых рахунках адсутнічаюць, альбо спісаных сродкаў недастаткова) у органы прымусовага выканання Беларусі.

У тым выпадку, калі паміж Рэспублікай Беларусь і дзяржавай, у якой было вынесена адпаведнае арбітражнае або судовае рашэнне, не дзейнічае якое-небудзь міжнароднае пагадненне, якое прадугледжвае магчымасць яго прызнання і прымусовага выканання, прызнанне і прымусовае выкананне магчыма на аснове прынцыпу ўзаемнасці. Гэта азначае, што замежнае судовае або арбітражнае рашэнне можа быць выканана на тэрыторыі Беларусі нават пры адсутнасці звестак аб практыцы прызнання і прывядзення ў выкананне рашэнняў беларускіх судоў на тэрыторыі адпаведнай дзяржавы. Прынцып узаемнасці прымяняецца судом па-за залежнасці ад наяўнасці згоды даўжнiка на яе прымяненне.

Тэрмін на зварот

РРашэнне замежнага можа быць прад’яўлена да прымусовага выканання ў тэрмін не больш за 3 гадоў з дня набыцця ім законнага моцу. Калі правераны тэрмін прапушчаны, ён можа быць адноўлены эканамічным судом па хадайніцтве спагнанніка ў тым выпадку, калі прызнае прычыны пропуску тэрміну паважлівым.
Замежнае арбітражны рашэнне, прад’яўленае да выканання на падставе Нью-Йоркскай канвенцыі, можа быць выканана i пасля заканчэння тэрміну даўнасці ў 3 гады.

Патрабаванні да дакументаў

Да заявы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда, які падаецца ў эканамічны суд Беларусі прыкладаюцца (калі іншае не ўстаноўлена мiжнародным дагаворам):

  • належным чынам засведчаная копія рашэння замежнага суда;
  • належным чынам засведчаны дакумент, які пацвярджае ўступленне рашэння замежнага суда ў законную сілу або пацвярджае, што яно падлягае выкананню да яго ўступлення ў законную сілу (калі гэта не пазначана ў тэксце рашэння);
  • належным чынам засведчаны дакумент, які пацвярджае, што даўжнiк быў своечасова апавешчаны належным чынам пра разгляд справы ў замежным судзе, аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння якога хадайнічае патрабавальнiк;
  • належным чынам засведчаная даверанасць ці іншы дакумент, які пацвярджае паўнамоцтвы асобы, якая падпісала заяву;
  • дакумент, якi пацвярджае накiраванне даўжніку копіі заявы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда;
  • • належным чынам засведчаны пераклад дакументаў, названых вышэй.

Да заявы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне замежнага арбітражнага рашэнні, які падаецца ў эканамічны суд Беларусі прыкладаюцца (калі іншае не ўстаноўлена мiжнародным дагаворам):

  • належным чынам засведчанае сапраўднае замежнае арбітражны рашэнне або яго належным чынам засведчаная копія;
  • сапраўднае пагадненне аб арбітражным разглядзе або яго належным чынам завераная копія;
  • належным чынам засведчаны пераклад дакументаў, названых вышэй.

Да заяў аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда або замежнага арбітражнага рашэння прыкладаецца таксама дакумент, які пацвярджае выплату дзяржаўнай пошліны.
Дакументы, названыя вышэй прызнаюцца належным чынам засведчанымі, калі яны пацверджаныя консульскай легалізацыяй альбо апастылем (калі іншае не ўстаноўлена мiжнародным дагаворам). Дакументы таксама павінны суправаджацца належным чынам завераным іх перакладам на рускую ці беларускую мовы. Пры гэтым пераклад павінен быць ажыццёўлены кампетэнтным органам (асобай) (напрыклад, Гандлёва-прамысловай палатай).

Працэдура

Справы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне замежных арбітражных і судовых рашэнняў па камерцыйных спрэчках разглядаюцца эканамічнымі судамі Беларусі па месцы знаходжання даўжніка. У тым выпадку, калі месца знаходжання даўжніка невядома, заява падаецца па месцы знаходжання маёмасці даўжніка.
Заявы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда або замежнага арбітражнага рашэння падаюцца ў пісьмовай форме і павінны быць падпісаны спагнанніка або яго прадстаўніком.
Заявы аб прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда або замежнага арбітражнага рашэнні разглядаюцца ў судовым пасяджэнні ў тэрмін не больш за адзін месяц з дня іх паступлення ў эканамічны суд.

Пры разглядзе справы эканамічны суд ўстанаўлівае наяўнасць або адсутнасць падстаў для прызнання і прывядзення ў выкананне рашэння замежнага суда або замежнага арбітражнага рашэнні шляхам даследавання доказаў абгрунтавання заяўленых патрабаванняў і пярэчанняў, прадстаўленых у суд, які разглядае эканамічныя справы.

Пры разглядзе справы суд, які разглядае эканамічныя справы, не мае права пераглядаць рашэнне замежнага суда, замежнае арбітражны рашэнне па сутнасці.

Падставы для адмовы ў прызнанні і прывядзенні ў выкананне замежнага рашэння

Эканамічны суд адмаўляе ў прызнанні і прывядзенні ў выкананне рашэння замежнага суда ў цэлым або яго часткі, калі:

  • рашэнне па праве дзяржавы, на тэрыторыі якога яно прынята, не ўступіла ў законную сілу, калі міжнародны дагавор Беларусі не дапускае прызнання і прывядзення ў выкананне рашэння да яго ўступлення ў законную сілу;
  • старана, супраць якой прынята рашэнне, не была своечасова паведамлена належным чынам пра час і месца разгляду справы або па іншых прычынах не магла прадставіць суду свае тлумачэнні;
  • разгляд справы ў адпаведнасці з заканадаўствам або мiжнародным дагаворам Беларусі адносіцца да выключнай кампетэнцыі суда ў Рэспубліцы Беларусь;
  • маецца рашэнне суда ў Беларусі, якое ўступіла ў законную сілу і было прынятае па спрэчцы паміж тымі ж асобамі, аб тым жа прадмеце і на тых жа падставах;
  • на разглядзе суда ў Беларусі знаходзіцца справа па спрэчцы паміж тымі ж асобамі, аб тым жа прадмеце і па тых жа падставах, вытворчасць па якой ўзбуджана да ўзбуджэння вытворчасці па справе ў замежным судзе, або калі суд у Рэспубліцы Беларусь першым прыняў да сваёй вытворчасці заяву па спрэчцы паміж тымі ж асобамі, аб тым жа прадмеце і на тых жа падставах;
  • скончыўся тэрмін даўнасці прывядзення рашэння замежнага суда да прымусовага выканання і гэты тэрмін не адноўлены судом;
  • выкананне рашэння замежнага суда супярэчыла б публічнаму парадку Беларусі.

У выпадку, калі замежнае арбітражнае рашэнне прад’яўляецца да выканання на падставе Нью-Йоркскай канвенцыі, эканамічны суд прымяняе падставы для адмовы, устаноўленыя артыкулам V Нью-Йоркскай канвенцыі:
«1. 1. У прызнанні і прывядзенні ў выкананне арбітражнага рашэння можа быць адмоўлена па просьбе той стараны, супраць якой яно накіравана, толькі калі гэтая старана прадставіць кампетэнтнай улады па месцы, дзе просіцца прызнанне і прывядзенне ў выкананне, доказы таго, што:

  • старана ў пагадненні, паказаным у артыкуле II, была па прымянімаму да іх закону ў якой-небудзь меры недзеяздольная ці гэта пагадненне несапраўднае паводле закона, якому боку гэта пагадненне падпарадкавалі, а пры адсутнасці такога ўказання – па законе краіны, дзе рашэнне было вынесена, або
  • старана, супраць якой вынесена рашэнне, не была належным чынам паведамлена аб прызначэнні арбітра або аб арбітражным разглядзе або па іншых прычынах не магла прадставіць свае тлумачэнні, або
  • названае рашэнне вынесена па спрэчцы, не прадугледжанай ці падлеглай пад умовы арбітражнага пагаднення або арбітражнай агаворкі ў дамове, або ўтрымлівае пастановы па пытаннях, якія выходзяць за межы арбітражнага пагаднення або арбітражнай агаворкі ў дамове, з тым, аднак, што калі пастановы па пытаннях, якія ахопліваюць арбітражным пагадненнем або агаворкай, могуць быць аддзеленыя ад тых, што ня ахопліваюцца такім пагадненнем або агаворкай, то тая частка арбітражнага рашэнні, якая ўтрымлівае пастановы па пытаннях, што падпадаюць пад арбітражнае пагадненне або арбітражную агаворку ў дамове, можа быць прызнана і прыведзена ў выкананне, або
  • склад арбітражнага органа або арбітражны працэс не адпавядалі пагадненні бакоў або, пры адсутнасці такога, не адпавядалі закону той краіны, дзе меў месца арбітраж, або
  • рашэнне яшчэ не стала канчатковым для старон або было адменена або прыпынена выкананнем кампетэнтнай уладай краіны, дзе яно было вынесена, ці краіны, закон якой прымяняецца.

2. У прызнанні і прывядзенні ў выкананне арбітражнага рашэння можа быць таксама адмоўлена, калі кампетэнтная ўлада краіны, у якой просіцца прызнанне і прывядзенне ў выкананне, знойдзе, што:

  • аб’ект спрэчкі не можа быць прадметам арбітражнага разбору па законах гэтай краіны, або
  • прызнанне і прывядзенне ў выкананне гэтага рашэння супярэчаць публічнаму парадку гэтай краіны».

 


[1] Краінамі-удзельніцамі Нью-Йоркскай канвенцыі па стане на 28.12.2017 з’яўляюцца наступныя дзяржавы: Афганістан, Албанія, Алжыр, Андора, Ангола, Антыгуа і Барбуда, Аргенціна, Арменія, Аўстралія, Аўстрыя, Азербайджан, Багамскія Астравы, Бахрэйн, Бангладэш, Барбадас, Беларусь, Бельгія, Бенін, Бутан, Балівія, Боснія і Герцагавіна, Батсвана, Бразілія, Бруней-Даруссалам, Балгарыя, Буркіна-Фасо, Бурундзі, Камбоджа, Камерун, Канада, Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка, Чылі, Кітай, Калумбія, Каморскія Астравы, Выспы Кука , Коста-Рыка, Кот-д’Івуар, Харватыя, Куба, Кіпр, Чэхія, Дэмакратычная Рэспубліка Конга, Данія, Джыбуці, Дамініка, Дамініканская Рэспубліка, Эквадор, Егіпет, Сальвадор, Эстонія, Фіджы, Фінляндыя, Францыя, Габон, Грузія, Германія, Гана, Грэцыя, Гватэмала, Гвінея, Гаяна, Гаіці , Святы Пасад, Гандурас, Венгрыя, Ісландыя, Індыя, Інданезія, Іран (Ісламская Рэспубліка), Ірландыя, Ізраіль, Італія, Ямайка, Японія, Іарданія, Казахстан, Кенія, Кувейт, Кыргызстан, Лаоскай Народна-Дэмакратычная Рэспубліка, Латвія, Ліван, Лесота, Ліберыя, Ліхтэнштэйн, Літва, Люксембург, Мадагаскар, Малайзія, алі, Мальта, Маршалавы Астравы, Маўрытанія, Маўрыкій, Мексіка, Манака, Манголія, Чарнагорыя, Марока, Мазамбік, М’янма, Непал, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Нікарагуа, Нігер, Нігерыя, Нарвегія, Аман, Пакістан, Панама, Парагвай, Перу, Філіпіны, Польшча, Партугалія, Катар, Рэспубліка Карэя, Рэспубліка Малдова, Румынія, Расійская Федэрацыя, Руанда, Сэнт-Вінсэнт і Грэнадыны, Сан-Марына, Сан-Томе і Прынсэп, Саудаўская Аравія, Сенегал, Сербія, Сінгапур, Славакія, Славенія, Паўднёвая Афрыка, Іспанія, Шры-Ланка, Дзяржава Палестына, Швецыя, Швейцарыя, Сирийс ая Арабская Рэспубліка, Таджыкістан, Тайланд, былая югаслаўская Рэспубліка Македонія, Трынідад і Табага, Туніс, Турцыя, Уганда, Украіна, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, Аб’яднаная Рэспубліка Танзанія, Злучаныя Штаты Амерыкі, Уругвай, Узбекістан, Венесуэла ( Баліварыянская Рэспубліка), В’етнам, Замбія, Зімбабвэ.
Актуальны спіс, а таксама карту з краінамі-удзельніцамі Нью-Йоркскай канвенцыі можна знайсці тут.

[2] Краінамі-удзельніцамі Еўрапейскай канвенцыі па стане на 28.12.2017 з’яўляюцца наступныя дзяржавы: Албанія, Аўстрыя, Азербайджан, Беларусь, Бельгія Боснія і Герцагавіна, Балгарыя, Буркіна-Фасо, Харватыя, Куба, Чэшская Рэспубліка, Данія, Францыя, Германія, Венгрыя, Італія , Казахстан Латвія Люксембург Чарнагорыя, Польшча, Малдова, Румынія, Расійская Федэрацыя, Сербія, Славакія, Славенія, Іспанія, Былая югаслаўская Рэспубліка Македонія, Турцыя, Украіна.
Актуальны спіс краін-удзельніц Еўрапейскай канвенцыі можна знайсці тут.

[3] Мінская (уключаючы пратакол да яе) канвенцыя дачыненняў паміж Рэспублікай Беларусь і Малдовай, Расійскай Федэрацыяй, Туркменістанам, Узбекістанам, Украінай і Грузіяй.

[4] Кішынёўская канвенцыя дачыненняў паміж Рэспублікай Беларусь і Азербайджанам, Арменіяй, Казахстанам, Кіргізіяй, Таджыкістанам.

[5] Кіеўскае пагадненне дзейнічае паміж Рэспублікай Беларусь і Азербайджанам, Арменіяй, Казахстанам, Кіргізіяй, Расійскай Федэрацыяй, Украінай, Таджыкістанам, Туркменістанам, Узбекістанам.